Ciencia á Feira
O proxecto de ciencia comunitaria e interxeracional de XuvenCiencia migra á web 2.0
Nesta nova edición, o proxecto Ciencia á Feira estende o seu ámbito de actuación desde as carballeiras á internet social ou á web 2.0. Conservamos o mesmo espírito que reivindica as feiras e mercados locais como espazos de sociabilidade e de intercambio de saberes. Porén, en moitas zonas rurais, especialmente nas áreas de montaña, o esmorecemento destas citas periódicas reduciu as oportunidades de encontro e convivencia. En resposta a este desafío, Ciencia á Feira aposta na súa terceira edición por formatos audiovisuais e redes sociais para achegarlle o coñecemento académico á cidadanía e fomentar así o intercambio de información dun xeito actual, próximo e accesible.
Que?
Ciencia á Feira é un proxecto interxeracional e comunitario de divulgación informal da ciencia que tira proveito de estruturas fortemente asentadas no medio rural: a escola, os concellos, os colectivos veciñais e, por suposto, as feiras, que funcionan como espazos seculares para a actividade económica, pero que tamén desempeñan un papel crucial de socialización, encontro e intercambio de información. Para a terceira entrega do proxecto, incorporamos como novidade a acción Voces de Feira, que consiste na creación de materiais audiovisuais baseados nas temáticas abordadas nas edicións anteriores de Ciencia á Feira para a súa difusión en webs educativas, asociacións comunitarias, espazos institucionais e redes sociais. Tamén se incluirá unha acción específica para promover as carreiras STEM entre nenas e adolescentes, aproveitando a ampla participación de investigadoras no proxecto. Trátase de oito eixos temáticos que consideramos relevantes na provincia de Lugo, no debate actual sobre a Galicia baleira/baleirada e neste contexto acuciante de quecemento global e cambio climático que nos levou a padecer no verán os peores incendios forestais que lembramos.
Enfermidades transmitidas por carrachas, coñecelas é a chave para previlas.
Explicaranse doenzas causadas polas carrachas cuxa incidencia resulta crecente na provincia de Lugo, como a enfermidade de Lyme, e describirase cando e onde son máis frecuentes, así como un protocolo correcto para a extracción, medidas de prevención e como actuar unha vez que se produciu a picada.
Xestión sustentable da auga
O ciclo da auga, a pegada hídrica e como se xestiona a auga en Galicia serán os contidos incluídos nos materiais audiovisuais, nos que se darán a coñecer modelos racionais de xestión de auga doméstica e de que xeito se pode realizar esa xestión.
Micorrizas e (micro)enxertos, ferramentas de produción vexetal.
A utilidade histórica dos enxertos para a produción de froitos nas árbores e o concepto de microrriza e a súa función serán explicados de xeito sinxelo. Ademais, visualizaremos un microenxerto in vitro de castiñeiro empregando como patrón un híbrido resistente á enfermidade da tinta que afecta a esta árbore.
A guerra contra as superbacterias.
A resistencia aos antibióticos é unha das maiores ameazas para a saúde global que compromete a seguridade dos alimentos. Capturamos estas bacterias para poñelas baixo o microscopio e achegaremos pautas para loitar contra elas «dende a granxa ata a mesa».
As velutinas e nós.
Poñémoslles un cento de nomes coloquiais. As avespas asiáticas levan xa un tempo entre nós. Ameazan actividades agrarias e outros insectos, pero sabemos o seu impacto? Como as identificamos e que facemos se atopamos exemplares ou niños de velutinas?
Mercados de carbono.
Os bosques teñen un poder case que descoñecido que é a súa función como sumidoiros de carbono. Isto supón un activo importantísimo na loita contra o efecto invernadoiro e o cambio climático e representa unha oportunidade para o sector forestal.
O monte é noso.
Máis dunha quinta parte do territorio galego son montes veciñais en man común. É moi posible que na túa contorna haxa unha comunidade. Malia iso, seguen a ser un tipo de propiedade moi descoñecida. Adentrámonos nas características que a fan particular e nas condicións que definen a súa xestión.
Mulleres STEM.
Por que o estereotipo dunha persoa científica é un home branco de mediana idade, con bata branca e despeiteado? Abordamos os nosos prexuízos de xénero para demostrar que non hai campo do coñecemento que sexa alleo ás mulleres.
Quen?
XuvenCiencia é un grupo interdisciplinario de innovación docente, no que se integra profesorado de todas as facultades e escolas do Campus de Lugo da USC. Este Ciencia á Feira 2025/2026 é un proxecto incluído na convocatoria de fomento das vocacións científicas da Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT), dependente do Ministerio de Ciencia y Universidades, que conta tamén co financiamento da Área de Medio Rural, Mar e Mocidade da Vicepresidencia da Deputación de Lugo. Os materiais están preparados e supervisados por persoal investigador e docente do Campus de Lugo da Universidade de Santiago.
Onde?
Logo de demostrar o éxito de Ciencia á Feira no seu formato enteiramente presencial durante as edicións de 2023/2024 e 2024/2025, é o momento de dar o seguinte paso cara á web social ou internet 2.0. A migración a un soporte audiovisual e á difusión en plataformas dixitais e redes sociais permitirá un alcance exponencial, chegando a públicos de todas as idades e superando as barreiras xeográficas.
Este enfoque escalable garante que a ciencia chegue a máis persoas e promove a inclusión e a accesibilidade da cultura científica. Ademais, ao adaptar os contidos a diversas plataformas e redes frecuentadas por públicos diferentes, conseguimos unha estratexia de comunicación inclusiva e eficaz. A natureza dixital dos materiais asegura, ademais, o seu uso en formato asíncrono, de xeito que as persoas usuarias poidan acceder a eles en calquera momento, ampliando aínda máis o impacto educativo e social do proxecto.
Os contidos audiovisuais xerados serán distribuídos non só no portal web de XuvenCiencia e a través das nosas redes sociais, senón co apoio dos medios da Universidade de Santiago de Compostela e, sobre todo, grazas á complicidade da área de Medio Rural, Mar e Mocidade da Deputación de Lugo, chegarán a toda a provincia de Lugo.
Cando?
Ciencia á Feira desenvolverase durante o curso 2025/2026, desde este mesmo outono. Lanzaremos materiais novos de cada unha das temáticas periodicamente, adaptados a cada medio (web ou redes sociais) desde outubro de 2025 ata xuño de 2026.
Por que?
Desde XuvenCiencia consideramos que o acceso á transferencia do coñecemento científico non debe ser un privilexio para quen habita en contornas urbanas, preto dos centros financeiros, tecnolóxicos ou académicos, senón que debe ser un dereito universal para todas as persoas, tamén para as que viven nas periferias e no medio rural. Ciencia á Feira quere ser un referente de aprendizaxe comunitaria, dentro e fóra das escolas. Pretendemos que o coñecemento científico sobre temas de proximidade e que afectan directamente os cidadáns da provincia de Lugo se convertan en ferramentas que poida incorporar xente de todas as idades, moza e vella, na súa toma de decisións diaria. Tamén nos parece interesante que a poboación maior do ámbito rural, que adoita ser dobremente excluída, partille dalgún xeito os saberes coas nenas e nenos máis novos da comunidade, aínda en idade escolar. Consideramos que este proxecto pode resultar igualmente un acicate para estimular conversas e reflexións informais e familiares sobre as temáticas abordadas nos audiovisuais. Procuramos, así mesmo, que a poboación sexa consciente da necesidade dos avances da ciencia, que coñeza as investigacións e as investigadoras/es que traballan no seu nodo universitario máis próximo, que é o Campus de Lugo da Universidade de Santiago de Compostela.
Ciencia á Feira desenvólvese grazas ao financiamento da FECYT e a área de Medio Rural, Mar e Mocidade da Deputación de Lugo. Outras das entidades que colaboran no proxecto son a Universidade de Santiago de Compostela, o Centro de Recursos Educativos da ONCE en Galicia, a Asociación Galega de Comunicación Científica – DivulgACCIÓN e as empresas XuvenLab e aToupa.